Bosna Hersek: Balkanlarda Eticaretin Kilit Ülkesi

Güneydoğu Avrupa'nın seçkin ülkelerinden Bosna Hersek, Balkanlarda stratejik açıdan önemli bir konuma sahip. Yaklaşık 3,2 milyon nüfusa sahip ülke, yüzölçümü bakımından bölgenin orta büyüklükteki ülkelerinden biri olarak kabul ediliyor.

Geçiş sürecindeki bir piyasa ekonomisine sahip olan Bosna Hersek; hizmet sektörü, sanayi ve tarıma dayanıyor. Ancak ülke son yıllarda dijitalleşme ve eticaret alanında önemli gelişmelere sahne oluyor. Kişi başına gelir ve dijital altyapı gibi alanlarda ilerleme işaretleri gösteren Bosna Hersek, eticaret açısından hâlâ gelişmekte olan bir pazar. Düşük penetrasyon oranı ve gelişmekte olan dijital altyapısıyla ülke, eticaret alanında önemli bir büyüme potansiyeli taşıyor.

Bu noktada Bosna Hersek Eticaret Derneği kilit bir konumda bulunuyor. Dernek, ülkede eticaretin gelişiminde çok önemli bir rol oynuyor. Bosna Hersek Eticaret Derneği Başkanı Orhan Gazibegović ile Bosna ve Balkanlardaki eticaret pazarındaki gelişmeleri, derneğin faaliyetlerini ve ABD tarifelerini konuştuk.

Orhan Gazibegović şunları söyledi: "Bosna Hersek Eticaret Derneği Başkanı olarak, ülkemizde dijital ekonomiyi ilerletmeye kendini adamış, büyüyen ve dinamik bir topluluğu temsil etmekten gurur duyuyorum."

Gazibegović sözlerini şöyle sürdürdü: "Derneğimiz, eticaret alanındaki kilit paydaşlar tarafından kuruldu. Modern iş dünyasının hayati bir bileşeni olan eticaretin gelişimini, düzenlenmesini ve tanıtımını desteklemek amacıyla oluşturuldu. Misyonumuz; perakendecileri, hizmet sağlayıcıları, platformları, politika yapıcıları ve tüketicileri bir araya getirerek iş birliğini, bilgi paylaşımını ve inovasyonu mümkün kılan sağlıklı, şeffaf ve rekabetçi bir eticaret ekosistemi inşa etmek.

Vizyonumuz ise Bosna Hersek'i bölgesel ve küresel dijital ekonomide tanınan ve güvenilen bir oyuncu konumuna getirmek; her ölçekten işletmenin eticaret yoluyla sürdürülebilir büyüme sağlayabildiği ve tüketicilerin güvenli ve sorunsuz bir çevrim içi alışveriş deneyimi yaşadığı bir ülke yaratmak."

Derneğin Amaç ve Hedefleri

• AB standartlarıyla uyumlu daha iyi dijital politikalar ve düzenlemeler için savunuculuk yapmak
• Bosna Hersek'teki eticaret ekosistemine ilişkin en kapsamlı araştırma ve analizleri yürütmek
• İşletmeleri ve kamuoyunu eticaretin faydaları ve en iyi uygulamaları konusunda bilgilendirmek
• Sektör içinde networking, iş birliği ve büyüme için platformlar oluşturmak
• Sınır ötesi eticaret fırsatlarını ve bölgesel entegrasyonu teşvik etmek
• Girişimleri ve KOBİ'leri dijital dönüşüm yolculuklarında desteklemek

Dernek ayrıca "E-Commerce Day" adlı bir etkinlik düzenliyor. Bu etkinlik, Bosna Hersek'te eticaretin geleceğini şekillendiren kilit oyuncuları, sektör liderlerini ve yenilikçileri bir araya getiriyor. Orhan Gazibegović, "İşletmeleri güçlendirerek ve tüketiciler arasında güven inşa ederek eticaretin Bosna Hersek'te ekonomik büyümenin ve inovasyonun güçlü bir itici gücü olabileceğine inanıyoruz" dedi.

"Faaliyetlerimiz Eticaret Ekosisteminde İnovasyonu Teşvik Etmek İçin Tasarlandı"

Derneğin çalışmalarına değinen Orhan Gazibegović şunları söyledi: "Bosna Hersek Eticaret Derneği, yerel dijital ekonomiye değer katmak için çok çeşitli stratejik girişimlerle son derece aktif biçimde çalışıyor. Faaliyetlerimiz işletmeleri desteklemek, kamuoyunu bilgilendirmek ve eticaret ekosisteminde inovasyonu teşvik etmek için tasarlandı. Bu çalışmalarla amacımız, Bosna Hersek'te eticaretin hem bölgesel hem de küresel düzeyde sürdürülebilir ve rekabetçi biçimde gelişebileceği bir ekosistem yaratmak."

Gazibegović'e göre derneğin başlıca faaliyetleri şunlar:

• Savunuculuk ve Politika Katılımı: AB dijital standartlarıyla uyumlu, eticaretin büyümesine elverişli bir ortamı destekleyen politikaların şekillenmesine katkıda bulunmak için kamu kurumları ve düzenleyici kuruluşlarla aktif iş birliği yapmak.
• Eğitim ve Kapasite Geliştirme: İşletmelere çevrim içi operasyonlarını nasıl kuracaklarını, ölçekleyeceklerini ve optimize edeceklerini öğretmek için atölyeler, buluşmalar ve kamuoyu kampanyaları düzenlemek; tüketicileri de dijital okuryazarlık ve güvenli çevrim içi alışveriş konusunda bilgilendirmek.
• Sektör Etkinlikleri ve Networking: Perakendecileri, teknoloji sağlayıcılarını, lojistik uzmanlarını, fintek girişimcilerini ve politika yapıcıları bir araya getiren, ülkenin dijital ticarete adanmış en büyük etkinliği "E-Commerce Day"i düzenlemek. Dernek ayrıca yıl boyunca, artık gelenekselleşen "Networking Nights" dahil olmak üzere buluşmalar, paneller ve yuvarlak masa toplantılarına ev sahipliği yapıyor.
• Araştırma ve Pazar İçgörüleri: Dernek, üç yıldır üst üste Bosna Hersek'teki en kapsamlı eticaret pazar araştırmasını gerçekleştiriyor. Bu çalışmalar tüketici davranışı, ödeme trendleri, lojistik ve dijital uyum konusunda değerli veriler sunuyor. Bulgular, Avrupa Eticaret Raporu'nda da referans olarak kullanılıyor ve derneğin bölgenin dijital yapısını şekillendirmedeki rolünü öne çıkarıyor.
• KOBİ'lere ve Girişimcilere Destek: Dernek mentorluk programları yürütüyor, hizmet sağlayıcılarla iş birliği yapıyor ve uzman rehberliğine erişim sağlıyor. Özellikle dijital dönüşüm yoluyla çevrim içi alana girmek ya da bu alanda büyümek isteyen küçük ve orta ölçekli işletmeleri destekliyor.
• Bölgesel ve Uluslararası İş Birliği: Tüm bölgesel eticaret dernekleriyle ve 30'dan fazla küresel eticaret, fintek ve BİT konferansı ve etkinliğiyle kurduğu güçlü bağlar ve ortaklıklar sayesinde dernek, üyelerinin uluslararası trendler, araçlar ve fırsatlarla bağlantıda kalmasını sağlıyor.

"Bosna Hersek'te Başarılı, Sürdürülebilir ve Geleceğe Hazır Bir Dijital İş Kurmanızda En Güçlü Müttefikiniz Biziz"

"Eticaret markalarına ne vaat ediyorsunuz?" sorusuna Orhan Gazibegović şu yanıtı verdi: "İster yeni kurulmuş bir girişim ister köklü bir oyuncu olsun, eticaret markalarına net ve uygulanabilir vaadimiz şu: Bosna Hersek'te başarılı, sürdürülebilir ve geleceğe hazır bir dijital iş kurmanızda en güçlü müttefikiniz biziz! Bosna Hersek, büyük ölçüde henüz değerlendirilmemiş bir potansiyelle eticaret segmentinde gelişmekte olan bir pazar olmayı sürdürüyor. Şu anda kayıtlı işletmelerin yalnızca yaklaşık %8'i aktif bir çevrim içi satış kanalı işletiyor; bu da önümüzdeki zorlukları ve fırsatları açıkça ortaya koyuyor.

Bu nedenle öncelikli odağımız eğitim ve güçlendirme. Satıcıların konfor alanlarından çıkıp çevrim içi satışın sınırsız dünyasına adım atmalarına yardımcı oluyoruz. Bilgi, ilham ve destekle tüm sektörlerde dijital dönüşümü ateşlemeyi amaçlıyoruz. Sonuçta biz yalnızca trendleri takip etmiyoruz, onları şekillendiriyoruz. Markaların yolculuklarının her aşamasında yanlarında olmayı ve Bosna Hersek'te eticaretin gelişip küresel ölçekte rekabet edebileceği koşulları aktif biçimde oluşturmayı taahhüt ediyoruz."

"Balkanlarda Eticaret Hacminin 2025'te 13 Milyar €'yu Aşması Bekleniyor"

Bosna Hersek Eticaret Derneği Başkanı Orhan Gazibegović, Balkanlarda eticaretin gelişimini de değerlendirdi:

"Balkanlardaki eticaret pazarı hızla büyüyor ancak hâlâ gelişmekte olan pazarlara özgü zorluklarla karşı karşıya. 2024'te bölge genelinde önemli bir büyümeye tanıklık ediyoruz ve eticaret penetrasyonu her yıl artmaya devam ediyor. Rakamlar ülkeden ülkeye farklılık gösterse de genel eğilim olumlu; Bosna Hersek dahil birçok kilit pazarda eticaretteki ortalama yıllık büyüme oranı %15 ila %20 civarında. Bölgenin en büyük ödeme hizmet sağlayıcısı ve ana ortaklarımızdan biri olan Monri Payments'ın verilerine göre eticaret pazarı çevrim içi ödemeler bazında yıllık %48 büyüdü; bu da dijital işlemlere duyulan güvenin arttığını açıkça gösteriyor."

Gazibegović şunları ekledi: "Bölgedeki eticaret hacminin 2025'te 13 milyar €'yu aşması bekleniyor ve bu büyümeye perakende eticaret öncülük ediyor. Ancak bu yükseliş eğilimine rağmen pazar hâlâ Batı Avrupa'nın gerisinde. Balkanlarda tüketicilerin yalnızca yaklaşık %30 ila %35'i düzenli olarak çevrim içi alışveriş yapıyor; bu da özellikle hizmetlerin yetersiz kaldığı kırsal bölgelerde önemli bir büyüme potansiyeline işaret ediyor."

"Bosna Hersek'te İşletmelerin Yalnızca %8'inin Çevrim İçi Satış Kanalı Var"

Bosna Hersek'in eticaret penetrasyonunun bölge ortalamasının altında olduğuna dikkat çeken Gazibegović şunları söyledi: "Ülkede kayıtlı işletmelerin yalnızca yaklaşık %8'i aktif bir çevrim içi satış kanalı işletiyor; bu da hem potansiyeli hem de karşı karşıya olduğumuz zorlukları ortaya koyuyor. Satıcı geri bildirimleri ve gerçek pazar verilerinden elde edilen önemli bir içgörü şu: Büyük Asyalı eticaret platformlarının Bosna pazarına girişi yerel çevrim içi perakendecileri olumsuz etkilemedi.

Aksine, bu platformların gelişinin ardından istikrarlı bir %17 büyüme gözlendi. Bu da yerel işletmelerin uyum sağladığını, rekabet ettiğini ve çevrim içi ticaretin genel büyümesinden fayda sağladığını gösteriyor. Görünüm umut verici. Hükûmetler, özel şirketler ve bizimki gibi dernekler inovasyonu teşvik etmede, altyapıyı iyileştirmede ve dijital dönüşümü hızlandırmada kritik bir rol oynuyor. Pazar olgunlaştıkça Balkanların geniş Avrupa dijital ekonomisi içinde güçlü bir oyuncu olarak öne çıkması bekleniyor."

"Yerel Çevrim İçi Satıcıların %26'sı Diğer Ülkelere İhracat Yapıyor"

Gazibegović yeni ABD tarifelerinin etkilerine de değindi: "Amerika Birleşik Devletleri'nin son gümrük tarifesi uygulamaları küresel ticaret dinamiklerini yeniden şekillendiriyor. Bosna Hersek, bölgedeki diğer ülkelerle birlikte en yüksek oranlara tabi ülkeler arasında: Sırbistan için %37, Kuzey Makedonya için %33 ve Bosna Hersek için %35.

Ancak Balkanlardaki eticaret açısından bu tarifelerin doğrudan etkisinin sınırlı kalması bekleniyor. Araştırmamıza göre Bosna Hersek'teki yerel çevrim içi satıcıların yalnızca %26'sı şu anda diğer ülkelere ihracat yapıyor ve ABD'ye yapılan ihracat bunun yalnızca küçük bir bölümünü oluşturuyor. Bölgedeki sınır ötesi eticaretin büyük kısmı AB'ye ve komşu ülkelere yöneliyor.

Bununla birlikte, düşük değerli ürünlerin ABD'ye gümrüksüz girmesine olanak tanıyan 'de minimis' eşiğinin kaldırılması gibi politika değişiklikleri daha geniş etkiler doğurabilir. Bu durum özellikle ABD'de satış yapmak için pazaryeri ya da doğrudan tüketiciye satış modellerini kullanan küçük satıcıları etkileyebilir. Uzun vadede bu tarife değişiklikleri, özellikle ABD'den ya da ABD üzerinden ürün ithal eden satıcılar için tedarik zincirlerini ve ürün tedarikini de etkileyebilir.

Yine de Balkanlardaki eticaret ekosisteminin ABD tarifelerinin doğrudan etkisinden çok bölgesel ticaret politikaları, AB uyumu ve yerel dijital dönüşüm çalışmalarıyla şekillenmesi daha olası. Kısacası yeni tarifelerin Bosna Hersek'teki eticaret işletmeleri üzerinde büyük ya da ani bir etki yaratması beklenmiyor."

Orhan Gazibegović Hakkında

Orhan Gazibegović, Bosna Hersek Eticaret Derneği'nin Başkanı olarak bölge genelinde eticaret sektörünün dijital dönüşümüne ve ilerlemesine öncülük etmede kilit bir rol oynuyor. Ayrıca bölgenin en büyük ödeme hizmet sağlayıcısı Monri Payments'ın Bosna Hersek ofisinde bölgesel satış operasyonlarını yönetiyor ve Karadağ, Kuzey Makedonya, Arnavutluk ve Kosova pazarlarında çevrim içi ve mağaza içi ödeme kanallarının geliştirilmesinden sorumlu.

Yirmi yılı aşkın profesyonel deneyime sahip Orhan, fintek, ödeme ve pazarlama sektörlerinde farklı ekiplere başarıyla liderlik ve mentorluk yaparak seçkin bir kariyer inşa etti. Son on yılda Bosna Hersek ve daha geniş bölgede dijital ürünlerin gelişiminde ve müşteri deneyiminin iyileştirilmesinde etkin bir rol üstlendi.