Eticaret Moratoryumunda Sürpriz: 23 Ülke Kendi Aralarında Anlaştı!

Uzun süredir yürürlükte olan eticaret moratoryumunun uzatılması konusunda Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üyelerinin uzlaşamamasının ardından bir grup ülke, eticarete gümrük vergisi uygulamama konusunda kendi aralarında anlaştı.

DTÖ üyesi ülkelerin ticaret bakanları arasında Kamerun’un başkenti Yaoundé’de günlerce görüşmeler yapıldı. Toplantı, Brezilya ve Türkiye’nin 28 yıldır yürürlükte olan DTÖ eticaret moratoryumunu uzatma girişimini engellemesinin ardından pazartesi günü sona erdi.

23 Ülke Anlaşmayı İmzaladı

Perşembe günü görülen bir belgeye göre, bir grup DTÖ üyesi ülke eticarete gümrük vergisi uygulamama konusunda kendi aralarında anlaştı. Eticaret moratoryumu anlaşmasını imzalayan 23 ülke arasında ABD, Birleşik Krallık, Japonya ve Meksika gibi ülkeler yer aldı. DTÖ’nün 166 üyesi bulunuyor ve küresel müzakerelerin sonuçlandırılması için oy birliği gerekiyor.

Konunun mayıs ayı başında Cenevre’de yapılacak bir toplantıda daha geniş üye kitlesi tarafından yeniden gündeme getirilmesi bekleniyor. Herhangi bir ülkenin dijital indirmelere ve yayın hizmetlerine uygulanabilecek yeni vergileri şimdiden getirip getirmediği ise henüz netlik kazanmadı.

DTÖ Eticaret Moratoryumu Nedir ve Neden Önemlidir?

DTÖ eticaret moratoryumu adı verilen düzenleme, Dünya Ticaret Örgütü üyeleri arasında dijital indirmeler ve yayın hizmetleri gibi elektronik iletimlere gümrük vergisi uygulanmasını yasaklayan küresel bir anlaşmadır. Bu politika, dijital ticareti teşvik etmek amacıyla 1998’de Cenevre’de düzenlenen DTÖ İkinci Bakanlar Konferansı’nda belirlendi.

Moratoryum; yazılım indirmeleri, ekitaplar, müzik ve film yayınları ile video oyunları gibi sınır ötesi iletimleri kapsıyor. Başlangıçta geçici olan eticaret moratoryumu yaklaşık iki yılda bir yenilendi. En son 2024’te düzenlenen 13. konferansta iki yıl süreyle uzatıldı. Eticaret moratoryumu, bu ay Kamerun’un Yaoundé kentinde düzenlenen 14. DTÖ Bakanlar Konferansı’nın sona erdiği 31 Mart 2026’da sona erdi.

ABD, Avrupa Birliği, Kanada ve Japonya gibi büyük dijital ekonomiler dahil uzatmayı destekleyenler, moratoryumun küresel dijital ticarete istikrar sağladığını ve işletmeleri maliyetleri artırabilecek yeni vergilere karşı koruduğunu savunuyor. 200’ü aşkın küresel iş örgütü moratoryumun uzatılması çağrısında bulundu. Bu örgütler, moratoryumun sona ermesinin maliyetleri artıracağı ve sınır ötesi eticareti engelleyeceği uyarısında bulundu.

Brezilya ve Türkiye Moratoryuma Karşı Çıktı

Türkiye, Hindistan ve Brezilya gibi bazı gelişmekte olan ülkeler uzatmaya karşı çıktı. Bu ülkeler, eticaret moratoryumunun altyapı için gerekli gümrük gelirini elde etmelerini ve dijital uçurumu kapatmalarını engellediğini savunuyor. Araştırmalar bu ülkeler için ciddi potansiyel gelir kayıplarına işaret ediyor; ancak bazı çalışmalar bu kayıpların başka vergi türleriyle telafi edilebileceğini gösteriyor.

Son konferansta moratoryuma ilişkin dört öneri sunuldu: Afrika, Karayip ve Pasifik Grubu geçici bir uzatma talep ederken ABD kalıcı uzatma istedi. Diğer gruplar ise hem kalıcı uzatmalar hem de dijital ticaretle ilgili komitelerin kurulmasını önerdi.

Moratoryumun ne kadar süreyle uzatılabileceğine ilişkin görüş ayrılıkları, Yaoundé’deki 14. Bakanlar Konferansı’nın sonuçsuz kalmasına neden oldu. İki yılın ötesinde daha uzun uzatma fikrinin arkasındaki güç, kalıcı uzatma isteyen ABD’ydi. ABD müzakerelerin ilerleyen aşamasında bu talebini dört yıla indirdi. Diğer üyeler ABD ile birlikte hareket etmeye istekliydi; ancak Brezilya ve Türkiye, moratoryumun 1998’de ilk kez uygulanmasından bu yana norm olan yalnızca iki yıllık uzatmada ısrar etti.

DTÖ Görüşmelerinde Eticaret Moratoryumu Çıkmazı

DTÖ’nün 26 Mart’ta Kamerun’un başkenti Yaoundé’de başlayan 14. Bakanlar Konferansı, 30 Mart pazartesi günü bir “eticaret çıkmazı” ile sona erdi. Konferansta yaklaşık 166 ülkenin ticaret temsilcileri ve üst düzey yetkilileri arasında görüşmeler yapıldı. Dört gün boyunca gergin müzakereler yürütüldü.

Brezilya, tarımla ilgili ayrı bir tartışmadan kaynaklanan sorunları protesto etmek amacıyla eticaret kararına itiraz etti. Eticaret anlaşması son dakikada Brezilya tarafından engellendi. ABD bu tür işlemlerdeki vergilere yönelik moratoryumun kalıcı olarak uzatılmasını isterken Brezilya, moratoryumun yalnızca dört yıl daha sürmesi için bir anlaşma talep etti.

DTÖ Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala da özellikle ABD ve Brezilya’nın sınır ötesi çevrim içi siparişlere vergi uygulanması konusundaki anlaşmazlıklarını çözmek için “daha fazla zamana ihtiyaç duyduğunu” söyledi.

Görüşmeleri değerlendiren bir ABD yetkilisi, “Bu, ABD’ye karşı Brezilya meselesi değil. Bu, 164 üyeye karşı Brezilya ve Türkiye meselesi.” dedi. Brezilya ise Washington’u “gökyüzünü istemekle” suçladı.

Eticaret Vergileri Cenevre’de Görüşülecek

DTÖ temsilcileri, görüşmelerin en az mayıs ayına kadar Cenevre’deki merkezde süreceğini söyledi. Uluslararası Ticaret Odası Genel Sekreteri John Denton, toplantıda eticaret vergileri konusunda anlaşmaya varılamamasının “reel ekonomi için tam da yanlış bir zamanda politika belirsizliğini daha da artırma riski taşıdığını” söyledi.

Denton, “Şimdi görüşmeleri Cenevre’de gecikmeden yeniden başlatmak için kararlı bir çaba gösterilmeli. DTÖ’nün eticaret moratoryumunun yeniden yürürlüğe konması acil bir öncelik olmalı. Küresel büyümenin az sayıdaki itici gücünden biri olan dijital hizmetleri, zaten kırılgan olan bir ekonomik ortamda gümrük vergisi engelleri tehdidine maruz bırakmanın hiçbir anlamı yok.” dedi.

Hindistan Geri Adım Attı: ‘Eticarette Daha Uzun Bir Moratoryuma Açığız’

Bu arada Hindistan, önemli bir stratejik geri dönüşle DTÖ’de eticaret vergilendirmesine yönelik moratoryumun standart iki yıllık sürenin ötesinde uzatılmasına açık olduğunu açıkladı.

Bu tutum değişikliğinin bir parçası olarak Hindistan, işletmelere öngörülebilirlik sağlama ihtiyacını gerekçe göstererek Dünya Ticaret Örgütü’nde (DTÖ) sınır ötesi elektronik iletimlerin vergilendirilmesine yönelik moratoryumun geleneksel iki yılın ötesinde uzatılmasını değerlendirmeye hazır olduğunu belirtti.

Ticaret ve Sanayi Bakanı Piyush Goyal, “Hindistan’ın tutumu, işletmelerin ticari faaliyetlerini daha uzun bir dönem için planlayabilmesi amacıyla biraz daha uzun bir süreye bakmamız gerektiği yönündeydi. Bu konu ülkeler arasında hâlâ görüşülüyor ve önümüzdeki bir iki ay içinde Cenevre’de kesinleşecek.” dedi.

Hindistan, 1998’den bu yana yürürlükte olan moratoryumun uzatılmaması gerektiği görüşünü dile getiriyordu. Bu tutum, Aralık 2025’te düzenlenen DTÖ Genel Konseyi toplantısında da yinelendi. Eticaret moratoryumu 31 Mart 2026’da sona erdi.